بارداری دوران تغییرات گسترده فیزیکی و روانی در زندگی زنان است. برخلاف تصور عموم که بارداری را فقط با شادی و هیجان میشناسند، برخی زنان در این دوره با افسردگی دستوپنجه نرم میکنند.
افسردگی دوران بارداری مشکلی جدی اما قابل درمان است که در صورت نادیده گرفتن، هم مادر و هم جنین را تحت تأثیر قرار میدهد
افسردگی بارداری چیست؟
افسردگی بارداری (Antenatal Depression) یک اختلال خلقی است که با احساس مداوم ناراحتی، اضطراب، ناامیدی یا بیعلاقگی نسبت به فعالیتهای روزمره در دوران بارداری مشخص میشود.
برخلاف نوسانات خلقی طبیعی، افسردگی بارداری شدیدتر، مداومتر و ناتوانکنندهتر است.
علائم افسردگی در بارداری
علائم افسردگی ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما به طور کلی شامل:
- احساس غمگینی یا پوچی بیشتر روزها
- بیانرژی بودن یا خستگی شدید
- بیعلاقگی به فعالیتهای معمول
- تغییر در خواب (بیخوابی یا خواب بیش از حد)
- تغییر در اشتها (کاهش یا افزایش شدید وزن)
- احساس گناه یا بیارزشی
- اضطراب یا نگرانیهای غیرقابل کنترل
- گریههای مکرر بدون دلیل واضح
- مشکل در تمرکز یا تصمیمگیری
- افکار منفی نسبت به آینده یا نوزاد
- در موارد شدید، افکار آسیب به خود یا دیگران
دلایل افسردگی دوران بارداری
چند عامل مختلف میتواند در بروز افسردگی در بارداری نقش داشته باشد:
1. تغییرات هورمونی
نوسانات شدید هورمونهای استروژن و پروژسترون میتواند تعادل مواد شیمیایی مغز را به هم بزند.
2. عوامل روانی و اجتماعی
- تجربه استرسهای شدید (مشکلات مالی، شغلی، خانوادگی)
- نبود حمایت عاطفی کافی از طرف همسر یا خانواده
- سابقه افسردگی یا اختلالات روانی پیشین
- بارداریهای ناخواسته یا پرخطر
- از دست دادن بارداری قبلی یا سقط جنین
3. عوامل فیزیکی
- مشکلات جسمی مانند تهوع شدید، دردهای بارداری یا خواب ناکافی
- ترس از زایمان یا نگرانی درباره سلامتی نوزاد
تشخیص افسردگی بارداری
تشخیص باید توسط پزشک زنان یا روانشناس انجام شود.
ارزیابی شامل پرسشنامههای استاندارد، بررسی علائم و سابقه روانی مادر است.
توجه: افت روحیههای موقت طبیعی است، اما اگر علائم بیش از ۲ هفته ادامه یابد، نیاز به بررسی جدی دارد.
روشهای درمان افسردگی در بارداری
1. رواندرمانی (مشاوره)
گفتگو درمانی یا رفتاردرمانی شناختی (CBT) یکی از مؤثرترین روشها برای مدیریت افسردگی است
2. گروههای حمایتی
شرکت در گروههای حمایتی مادران باردار میتواند حس تنهایی را کاهش دهد.
3. تغییر سبک زندگی
- ورزشهای سبک مثل پیادهروی یا یوگا
- خواب کافی و منظم
- تغذیه سالم و متعادل
- کاهش مصرف قند و کافئین
4. دارودرمانی
در موارد شدید، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی ایمن برای بارداری تجویز کند. مصرف داروها باید کاملاً تحت نظارت پزشک باشد.
تاثیر افسردگی درماننشده بر جنین
اگر افسردگی درمان نشود، میتواند:
- خطر زایمان زودرس را افزایش دهد
- وزن تولد نوزاد را کاهش دهد
- مشکلات رفتاری یا عاطفی در کودک ایجاد کند
- احتمال بروز افسردگی پس از زایمان را بیشتر کند
جمعبندی
افسردگی در دوران بارداری شایعتر از آن چیزی است که تصور میشود.
مهم این است که مادران باردار احساسات خود را جدی بگیرند و بدون ترس یا خجالت، به دنبال کمک حرفهای باشند.
سلامت روان مادر، پایهگذار سلامت جسم و روان کودک در آینده است.